ถ้าเรามีแต่เครื่องคอมพิวเตอร์ซึ่งเป็นฮาร์ดแวร์อย่างเดียวมันจะไม่สามารถทำงานให้เราตามที่ต้องการได้จำเป็นต้องมีซอฟต์แวร์ด้วย บางท่านอาจจะบอกว่าไม่เห็นจำเป็นต้องมีซอฟต์แวร์เราก็เปิดเครื่องคอมพิวเตอร์ได้ อย่างน้อยก็มีหน้าจอแสดงยี่ห้อของเครื่องคอมพิวเตอร์หรือยี่ห้อของเมนบอร์ด ซึ่งสิ่งที่เห็นนั่นก็เป็นซอฟต์เพียงแต่เขาใส่มันไว้ในชิปบนเมนบอร์ดของเครื่องคอมพิวเตอร์ และถ้ามีแค่ซอฟต์แวร์นี้เพียงอย่างเดียวเราก็ไม่สามารถใช้ประโยชน์จากเครื่องคอมพิวเตอร์เพราะมันจะไม่สามารถทำอะไรได้มากไปกว่าแสดงหน้าจอดำๆให้เราดู 

     ซอฟต์แวร์ที่เรียกว่าระบบปฏิบัติการ (Operating System) ถูกสร้างขึ้นด้วยเหตุผลที่ว่า คอมพิวเตอร์ที่มีอยู่ในโลกใบนี้ต่างก็ถูกผลิตมาจากหลายค่ายหลายบริษัท ซึ่งคอมพิวเตอร์แต่ละแบบก็ใช้ภาษาในการสั่งการที่แตกต่างกัน ที่นี้ถ้าคนสร้างซอฟต์แวร์ต้องการให้ซอฟต์แวร์ของตนเองสามารถใช้งานได้กับเครื่องคอมพิวเตอร์หลายๆแบบ ก็ต้องพัฒนาซอฟต์แวร์ออกมาหลายเวอร์ชั่นซึ่งเป็นการสิ้นเปลืองทั้งขั้นตอนในการพัฒนาและขั้นตอนการบำรุงรักษา จึงมีการสร้างซอฟต์แวร์ที่เรียกว่าระบบปฏิบัติการขึ้นมาเพื่อเป็นตัวกลางให้แอพพลิเคชั่นสามารถสั่งงานเครื่องคอมพิวเตอร์โดยผ่านซอฟต์แวร์ระบบปฏิบัติการอีกทีหนึ่ง

     ความหมายอย่างเป็นทางการของระบบปฏิบัติการคือ “ชุดของซอฟต์แวร์ที่ทำหน้าที่จัดการอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์อื่นๆที่ใช้งานบนตัวมัน” โดยหน้าที่หลักของระบบปฏิบัติการคือ การจัดสรรทรัพยากรในเครื่องคอมพิวเตอร์ให้แก่ซอฟต์แวร์ต่างๆ ตามที่ซอฟต์แวร์ที่ทำงานอยู่บนตัวมันร้องขอ และเพื่อการรับ/ส่งและจัดเก็บข้อมูลกับฮาร์ดแวร์ของเครื่องคอมพิวเตอร์ เช่น การส่งข้อมูลภาพไปแสดงผลที่จอภาพ การส่งข้อมูลไปเก็บที่อุปกรณ์บันทึกข้อมูล การรับ/ส่งข้อมูลในระบบเครือข่าย (Network) การส่งสัญญานเสียงไปออกลำโพง หรือจัดสรรพื้นที่ในหน่วยความจำ เป็นต้น รวมทั้งทำหน้าที่จัดสรรเวลาการใช้หน่วยประมวลผลกลาง ( CPU) ในกรณีที่อนุญาตให้ซอฟต์แวร์หลายๆ ตัวทำงานพร้อมๆกันได้ ระบบปฏิบัติการช่วยให้ซอฟต์แวร์ที่ทำงานบนตัวมันไม่ต้องจัดการเรื่องเหล่านั้นด้วยตัวเอง เพียงแค่เรียกใช้บริการจากระบบปฏิบัติการก็พอซึ่งทำให้การพัฒนาซอฟต์แวร์ทำได้ง่ายมากขึ้น

     ระบบปฏิบัติการที่เป็นที่นิยมในเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลใน

ปัจจุบัน ได้แก่ ไมโครซอฟท์วินโดวส์ (Microsoft Windows ) แมคโอเอส (mac OS หรือ OS X ) และลินุกซ์ (Linux) ซึ่งลินุกซ์ยังถูกใช้อย่างแพร่หลายกับเครื่องคอมพิวเตอร์เซิร์ฟเวอร์ด้วย นอกจากนี้ยังมีระบบปฏิบัติการตระกูลยูนิกซ์ซึ่งนิยมใช้กับเครื่องเซิร์ฟเวอร์ เช่น บีเอสดี (BSD) เอไอเอกซ์ (AIX) และโซลาริส (Sun Solaris) ระบบปฏิบัติการบางตัวถูกออกแบบมาสำหรับการเรียนการสอนวิชาระบบปฏิบัติการโดยเฉพาะ เช่น มินิกซ์ (Minix) สำหรับในอุปกรณ์อื่นๆ ที่ควบคุมด้วยระบบคอมพิวเตอร์ ก็มีระบบปฏิบัติการเช่นกัน เช่น ระบบปฏิบัติการไอโอเอส (IOS) ในโทรศัพท์ไอโฟน (iPhone) ระบบปฏิบัติการแอนดรอย์ (Android) ในโทรศัพท์แอนดรอยด์ซึ่งระบบปฏิบัติการแอนดรอย์ใช้ลินุกซ์เคอร์เนลเป็นแกนของระบบปฏิบัติการ หรือระบบปฏิบัติการ TRON ในเครื่องใช้ไฟฟ้าตามบ้าน หากต้องการเรียนรู้ว่าในโลกนี้มีระบบปฏิบัติการอะไรบ้าง สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้ที่ https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_operating_systems

     ระบบปฏิบัติการจะมีทั้งแบบที่ติดตั้งซอฟต์แวร์พื้นฐานมาให้เราในแบบพร้อมใช้งานหรืออาจจะไม่ติดตั้งซอฟต์แวร์อื่นๆเพิ่มเติมมาให้ก็ได้ บางระบบปฏิบัติการก็ยอมให้เราติดตั้งซอฟต์แวร์เพิ่มเติมได้ด้วยตัวเอง แต่บางระบบปฏิบัติการก็ไม่ยอม ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการใช้งานของแต่ละระบบปฏิบัติการ 

ภาพแสดงความสัมพันธุ์ของส่วนต่างๆ